سرانه اهل ذمه تأمين مىشد ، درآمد سرانه و حقوق اصلى مردم با نظارت خليفه و كارگزاران مالياتى او در بين مردم توزيع مىگرديد . ازاين‌رو خلفا مىتوانستند نسبت به مخالفان خود كه به همكارى بىقيد و شرط با آنان راضى نبودند فشار وارد آورند . معاويه از زمره حاكمانى بود كه در بهره‌بردارى از اموال عمومى كم‌نظير است . وى بدين‌وسيله مخالفان خويش را به همكارى يا سكوت وامىداشت . بنىاميه را بر همگان برترى مىداد و شاميان را - كه قدرت نظامى او شمرده مىشدند - مورد عنايت ويژه قرار مىداد و با مردم عراق ، مدينه و يمن - كه هوادار اميرالمؤمنين على ( ع ) بودند - سخت‌گيرى شديد داشت . « 1 » پنج . بخشش‌هاى نارواى معاويه معاويه همه درآمد مصر را به عمرو بن عاص بخشيد ؛ چراكه وى با او در مبارزه با على ( ع ) همكارى نموده بود . به گفته نويسنده كتاب عقدالفريد ، موقعى كه يزيد بن منبه ( از مردم بصره ) نزد معاويه رفت و از بدهكارى خود نزد معاويه شكوا كرد ، معاويه دستور داد كه از بيت‌المال سى هزار درهم در اختيار او قرار دهند . هنگامى كه وى قصد خروج از مجلس داشت ، معاويه گفت : سى هزار درهم ديگر نيز به خاطر حضور او در جنگ جمل بر ضد على ( ع ) به وى بپردازند . « 2 » جمعى از اشراف عرب بر معاويه وارد شدند و او به هر كدام صد هزار درهم جايزه داد ، ولى

--> ( 1 ) . دكتر محمد مصطفى در كتاب اتجاهات شعرى عرب ، ص 27 مىنويسد : « از عناصر اصلى سياست اموىها استخدام مال به عنوان يك سلاح مؤثر در جهت تقريب و يا ترساندن مردم بود كه گروهى را محروم مىساختند و گروهى را صدچندان مىپرداختند . چون هوادار آنها بوده ، در برابر جنايات آنان سكوت مىكردند » . شكرى فيصل نيز در كتاب المجتمعات الاسلامية فى القرن الاول ، ص 127 مىنويسد : « پول و ثروت يكى از دو عامل مؤثر در خضوع جامعه اسلامى در برابر حكام بوده و اين مسئله نقش اصلى را در مشكلات سياسى و تسلط طبقه قريش ايفا كرده است ؛ چنان‌كه همين عامل يكى از اسباب مؤثر در پيدايش اختلاف بين عرب و غيرعرب و بلكه در بين قبايل عرب بوده است » . ( 2 ) . بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 194 .